Kraków Wybiera Neutralny przewodnik po przedterminowych wyborach w Krakowie

Mieszkania komunalne w Krakowie

Ile lokali ma miasto, komu przysługują, kto ustala czynsze i zgadza się na sprzedaż, czym są SIM i TBS oraz co w najmie krótkoterminowym jest prawem, a co dopiero projektem.

Zakres tego tekstu

Artykuł opisuje, co w sprawach mieszkaniowych należy do miasta, jakimi zasobami ono dysponuje i kto o czym decyduje. Nie ocenia polityki mieszkaniowej Krakowa — to przedmiot sporu w kampanii, w którym serwis nie zajmuje stanowiska.

Co gmina musi, a czego nie

Obowiązki gminy wyznacza ustawa o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych jest zadaniem własnym gminy, ale w ściśle określonym zakresie. Gmina:

  • zapewnia lokale socjalne i lokale zamienne w przypadkach wskazanych w ustawie,
  • zaspokaja potrzeby mieszkaniowe gospodarstw domowych o niskich dochodach.

Nie ma natomiast obowiązku zapewnić mieszkania każdemu, niezależnie od dochodów. Miejski program mieszkaniowy mówi to wprost. Mieszkanie socjalne jest w nim formą pomocy na czas trudnej sytuacji, a nie mieszkaniem docelowym.

Ile mieszkań ma Kraków

14 728
lokali w mieszkaniowym zasobie gminy
4933
umowy najmu socjalnego
499
osób i rodzin z list mieszkaniowych czekających na lokal socjalny
12
budynków w złym stanie technicznym — 5,8% gminnych budynków mieszkalnych w zarządzie ZBK

Stan na 31 grudnia 2024 roku, według miejskiego programu mieszkaniowego.

Rolę wynajmującego dla niemal wszystkich tych lokali pełni Zarząd Budynków Komunalnych. Ponad 11 tysięcy z nich leży jednak w budynkach, którymi ZBK nie zarządza. We wspólnotach mieszkaniowych z udziałem miasta o sprawach wykraczających poza zwykły zarząd decydują uchwały właścicieli, a wpływ gminy ogranicza się do wielkości jej udziału.

Co zakłada program na lata 2026–2030

W grudniu 2025 roku rada miasta przyjęła wieloletni program gospodarowania zasobem. Zakłada on:

  • zakup mieszkań z rynku pierwotnego i wtórnego — 35 lokali w 2026 roku i po 100 w każdym kolejnym roku,
  • sprzedaż ograniczoną do około 10 lokali rocznie; w latach 2020–2024 miasto sprzedało 625 mieszkań, w tym 482 dotychczasowym najemcom,
  • wzrost zasobu do 15 075 lokali w 2030 roku, a łącznie z mieszkaniami w SIM i TBS — do 16 621,
  • budowę miejskich budynków, m.in. przy ul. Dekerta i ul. Wielickiej, oraz inwestycję przy ul. Papierni Prądnickich,
  • co najmniej 15 nowych pomieszczeń tymczasowych rocznie.

Program jest planem, a nie gwarancją. Jego realizacja zależy od środków zapisanych co roku w budżecie i wieloletniej prognozie finansowej. Sam program wymienia wśród ryzyk brak dofinansowania zewnętrznego, brak środków w budżecie i niedobór miejskich gruntów.

Nie tylko mieszkania komunalne

Program adresuje też osoby w tak zwanej luce czynszowej — zarabiające zbyt mało, by kupić lub wynająć mieszkanie po cenie rynkowej, a zbyt dużo, by dostać lokal z zasobu gminy. Służą temu trzy narzędzia:

  • Społeczne Inicjatywy Mieszkaniowe (SIM) — inwestycje z udziałem gminy, budujące mieszkania na najem dla gospodarstw o umiarkowanych dochodach,
  • Towarzystwa Budownictwa Społecznego (TBS) — miasto partycypuje w 933 takich mieszkaniach,
  • społeczna agencja najmu — pośredniczy w najmie mieszkań od prywatnych właścicieli.

Kto o czym decyduje

  • Rada miasta uchwala wieloletni program gospodarowania zasobem oraz zasady wynajmowania lokali, w tym kryteria dochodowe. Wyraża też zgodę na sprzedaż mieszkań i ustala jej warunki, a przez budżet decyduje o pieniądzach na zakupy, budowę i remonty.
  • Prezydent miasta ustala zarządzeniem stawki czynszu, informując radę co najmniej 14 dni wcześniej. Wskazuje też lokale do sprzedaży i zarządza zasobem przez ZBK.
  • Sejm i rząd decydują o ochronie lokatorów, zasadach eksmisji i najmie krótkoterminowym. Miasto stosuje te przepisy, ale ich nie zmienia.

Cen mieszkań na wolnym rynku miasto nie ustala żadnym aktem. Podział kompetencji opisujemy szerzej w artykule Czym zajmuje się prezydent Krakowa.

Najem krótkoterminowy — co jest prawem, a co projektem

Obowiązuje: od 20 maja 2026 roku stosuje się unijne rozporządzenie o zbieraniu danych o najmie krótkoterminowym. Wprowadza ono ramy rejestracji lokali i przekazywania danych przez platformy rezerwacyjne.

Jest projektem: ustawa, która dałaby gminom i wspólnotom narzędzia do ograniczania najmu na doby. Rząd przyjął do niej autopoprawkę 2 września 2026 roku, a projekt jest w Sejmie. W tej wersji:

  • rada gminy, na wniosek prezydenta, mogłaby wyznaczać strefy ograniczeń lub zakazu,
  • wspólnoty mieszkaniowe mogłyby uchwałą zakazać najmu na doby w swoim budynku.

Uprawnienia gmin i wspólnot miałyby obowiązywać od 1 stycznia 2028 roku. Do czasu uchwalenia treść może się zmienić, a dziś żadne z tych uprawnień nie obowiązuje.

Kto przedstawił stanowisko

Temat „Mieszkalnictwo i najem" jest jednym z tematów porównania w tym serwisie. Stanowisko przedstawiło 5 z 7 zarejestrowanych kandydatur. Obie listy są ułożone alfabetycznie.

Stanowisko w źródłach serwisu

Brak informacji w źródłach zebranych przez serwis

Treść stanowisk — w jednakowej formie i bez komentarza redakcji — zestawiamy w porównywarce. Jeżeli komitet opublikował stanowisko, którego tu brakuje, wskazanie źródła pozwoli je uzupełnić.

Źródła

Serwis Kraków Wybiera nie jest źródłem urzędowym i nie udziela porad w sprawach mieszkaniowych. O przydziale lokalu, czynszu i obniżkach rozstrzygają Urząd Miasta Krakowa i Zarząd Budynków Komunalnych na podstawie uchwał rady.